Zandbak en Gezondheid
Artikel uit Overheidscampagne 1993

Kinderen spelen graag in de zandbak. Een zandbak is echter niet alleen een speelplaats voor kinderen. Zandbakken worden, evenals tuinen, parken en plantsoenen ook regelmatig bezocht door huisdieren die er hun behoefte doen.
Bij veel honden en katten komen, ondanks de zorg die we aan ze besteden, in de darmwormen voor, zoals de hondenspoelworm en de kattenspoelworm.
Onlangs werden monsters zand uit openbare zandbakken op spoelwormeieren onderzocht. In meer dan de helft van de monsters werden die eitjes aangetoond.
Infecties met eitjes van deze wormen kunnen een risico vormen voor de gezondheid van de mens. Volwassenen lopen waarschijnlijk net zo gemakkelijk infecties op als kinderen. Door hun speelgedrag lopen kinderen echter een groter risico geïnfecteerd te worden.

Spoelwormen bij honden en katten
Honden en katten met spoelwormen hebben meestal geen hinder van die wormen en zien er gezond uit. De vrouwelijke spoelwormen kunnen per dag 200.000 voor het blote oog onzichtbare eitjes produceren, die met de uitwerpselen mee naar buiten komen. Deze eitjes kunnen nog niet direct infecties veroorzaken. Ze moeten eerst enkele weken rijpen; de temperatuur speelt daarbij een belangrijke rol. Gerijpte eitjes kunnen onder gunstige omstandigheden 1à2 jaar infectiegevaar opleveren.

Ziekteverschijnselen bij de mens
Na de opname van gerijpte eitjes via de mond, komen in het darmkanaal larfjes uit die eitjes vrij. De larfjes (0,5 mm lang) dringen door de darmwand heen en gaan op zwerftocht door het lichaam. Daarbij ontstaan in het lichaam kleine ontstekingen. Uiteindelijk gaan de rondtrekkende larfjes dood. Meestal verloopt het hele proces onopgemerkt. Als er ziekteverschijnselen optreden lijken deze veel op griep. Er doen zich dan klachten voor als buikpijn, spierpijn en moeheid. Soms treden echter infecties op met gevolgen zoals longaandoeningen en leveraandoeningen. In zeer zeldzame gevallen kunnen oogaandoeningen optreden. Onderzoek heeft aangetoond dat infecties met spoelwormeieren voorkomen bij 8% van de Nederlanders.

Hoe kan een infectie met spoelwormeieren worden voorkomen?

Aandachtspunten voor beheerders van zandbakken
In zandbakzand komen aanzienlijk minder spoelwormeieren voor als:

• zandbakken waarin niet wordt gespeeld zodanig worden afgedekt dat honden en katten er niet in kunnen;
• er in de zandbak sprake is van een dusdanige ondergrond dat regenwater het zand goed kan doorspoelen;

Zandbakken kunnen goed worden afgesloten door een stevig net over de zandbak te spannen. Ook kan de zandbak worden afgeschermd met een goed sluitend raamwerk van gaas. Het gebruik van een deksel wordt om praktische redenen ontraden.

Hygiëne
Kinderen lopen een kleinere kans op infectie als de volgende hygiënevoorschriften worden nageleefd:

• houdt de nagels kort;
• niet eten tijdens het spelen;
• zorgvuldig handen wassen na het spelen;
• zorgvuldig handen wassen voor het eten;
• spoel speelgoed dat buitenshuis is gebruikt regelmatig schoon;
• was handen en eventueel gezicht na intensief kontact met honden of katten.

Ontwormen van honden en katten
Het aantal infecties met spoelwormeieren kan sterk worden verminderd als honden- en kattenbezitters hun huisdieren regelmatig laten ontwormen. Ontwormen is eenvoudig en niet duur. De dierenarts kan u informeren over het juiste ontwormingsmiddel en het toe te passen ontwormingsschema.